U današnjem članku vam pišemo na temu novih provjera koje putnike iz Srbije očekuju prilikom prelaska spoljašnjih granica šengenskog prostora. Fotografisanje lica i provjera otisaka nisu greška sistema, već dio digitalne evidencije koja bilježi svaki ulazak i izlazak.
Mnogi građani Srbije koji su u posljednje vrijeme putovali prema evropskim zemljama ostali su zbunjeni novom procedurom. Iako su prilikom ranijeg putovanja već stali pred kameru i ostavili biometrijske podatke, na sljedećem prelasku ponovo su morali proći provjeru identiteta. Zbog toga su se među putnicima pojavila pitanja da li njihovi podaci nisu sačuvani, da li granični uređaji pravilno rade i zašto se postupak ponavlja.
Objašnjenje se nalazi u novom evropskom Sistemu ulaska i izlaska, poznatom pod skraćenicom EES. Njegova postepena primjena počela je 12. oktobra 2025. godine, dok je sistem na svim predviđenim spoljašnjim graničnim prelazima postao potpuno operativan 10. aprila 2026. godine. EES je uveden u 29 evropskih zemalja i namijenjen je državljanima zemalja izvan Evropske unije koji dolaze u kratkotrajnu posjetu. To se odnosi i na građane Srbije.
Suština promjene jeste u tome što su nekadašnji pečati u pasošu zamijenjeni digitalnim zapisima. Umjesto da granični policajac samo pogleda dokument i označi datum ulaska ili izlaska, novi sistem elektronski evidentira podatke iz putne isprave, mjesto i vrijeme prelaska granice, kao i biometrijske podatke putnika. Tako se formira preciznija evidencija kretanja osoba koje nisu državljani zemalja obuhvaćenih sistemom.
Prilikom prve registracije nakon uvođenja EES-a putnik daje potrebne lične i biometrijske podatke. Fotografiše mu se lice, skeniraju otisci prstiju i bilježe podaci iz pasoša. Kada ista osoba kasnije ponovo dođe na spoljašnju granicu, nije riječ o potpunom pravljenju novog dosjea. Njeni podaci već postoje, ali službenici moraju provjeriti da li osoba koja pokazuje pasoš odgovara identitetu sačuvanom u sistemu.
Zbog toga putnik može ponovo stati pred kameru ili prisloniti prste na uređaj. Pri svakom narednom prelasku biometrija se provjerava i povezuje sa novim datumom ulaska ili izlaska. U rijetkim slučajevima može biti potrebno ponovno prikupljanje i evidentiranje podataka. Dakle, kamera na granici ne znači nužno da prethodna fotografija nije sačuvana, već da sistem poredi osobu koja putuje sa ranije zabilježenim identitetom.
Ponavljanje provjere posebno zbunjuje ljude koji tokom jednog putovanja više puta izlaze iz šengenskog prostora i ponovo ulaze u njega. Svaki takav prelazak predstavlja novi događaj koji mora biti zabilježen. Ako putnik, na primjer, izađe iz zemlje koja koristi EES, a nekoliko dana kasnije se vrati, sistem evidentira oba kretanja, bez obzira na to koliko je malo vremena između njih prošlo.
Jedan od glavnih razloga za ovakvu evidenciju jeste kontrola dozvoljenog trajanja boravka. Državljani Srbije koji putuju bez vize radi kratke posjete uglavnom mogu boraviti do 90 dana u bilo kojem periodu od 180 dana. Ranije su službenici to provjeravali pregledanjem pečata u pasošu, što je moglo biti sporije i podložnije greškama. Digitalni sistem sada automatski računa ulaske, izlaske i broj dana provedenih na području zemalja koje ga koriste.
EES treba pomoći i u otkrivanju ljudi koji su prekoračili dozvoljeni boravak. Sistem može pokazati da je neko ušao, ali nije evidentirano da je izašao u predviđenom roku. Osim toga, biometrijska provjera otežava putovanje sa tuđim, falsifikovanim ili izmijenjenim dokumentima. Fotografija i otisci omogućavaju službenicima da provjere da li pasoš zaista pripada osobi koja stoji ispred njih.
Nova kontrola nije uvedena isključivo za građane Srbije. Ona se primjenjuje na putnike iz zemalja izvan EU, odnosno na državljane koji nisu građani Evropske unije, Islanda, Norveške, Švajcarske ili Lihtenštajna, kada putuju radi kratkotrajnog boravka. Zbog toga sličnu proceduru prolaze i brojni drugi putnici koji ulaze na spoljašnje granice šengenskog prostora.
Promjena je naročito primjetna na kopnenim prelazima, gdje veliki broj ljudi stiže u isto vrijeme. Tokom ljeta, praznika i vikenda dodatne provjere mogu produžiti čekanje. Svaka registracija traje relativno kratko, ali kada se ispred graničnih kućica formiraju kilometarske kolone, čak i nekoliko dodatnih minuta po vozilu može izazvati ozbiljan zastoj.
